عنصر روانی قتل عمد در قانون جدید

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن عنصر روانی قتل عمد در قانون جدید :

دید کلی :
هدف از این مقالهبررسی عنصر معنوی قتل عمدی در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 می باشد


توضیحات کامل :

دانلود مقاله کارشناسی ارشد رشته حقوق جزا و جرم شناسی

عنصر روانی قتل عمد در قانون جدید

 

 

 

 

چکیده

یکی از عناصر اصلی تشکیل‌دهنده‌ی قتل عمد, عنصر معنوی یا روانی است. درواقع, تفکیک قتل عمدی از غیرعمدی در عنصر معنوی آن‌هاست که دارای اجزای مختلفی از قبیل سو ‌نیت عام (عمد در رفتار یا قصد فعل) و سو ‌نیت خاص (عمد درنتیجه یا قصد نتیجه) است. مقاله حاضر ضمن تبیین عنصر معنوی قتل عمد, علم و اراده را به‌عنوان مهم‌ترین و مبنایی‌ترین اجزا عنصر معنوی قتل عمدی و نیز جایگاه و نقش علم و اراده در تحقق قتل عمدی و شقوق مختلف آن را تحلیل می‌نماید. مقاله نتیجه‌گیری می‌کند که قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 اگرچه در مقایسه‌ با قوانین قبلی از نوآوری‌هایی برخوردار است, ولی همچنان با کاستی‌هایی روبه­روست و ضرورت توجه به ترک فعل در قتل عمد, تصریح بر قصد فعل واقع‌شده بر مجنی‌علیه به‌عنوان احراز عمد در جنایت, ضرورت توجه به ارادی بودن رفتار مرتکب در جنایت قتل عمد و نیز ضرورت تفکیک بین قتل با سبق تصمیم و قتل بدون سبق تصمیم ازجمله مسائلی است که باید درباره آن‌ها چاره‌اندیشی شود

 

 

 

کلیدواژه ها:

عنصر معنوی

قتل عمدی

قصد

نوعاً کشنده

جنایت مقصود

 

 

 

 

- مقدمه

قتل نفس از بزرگ‌ترین صدمات بدنی است که علیه بشر اتفاق می‌افتد و ازجمله جرایمی است که همیشه منفور بوده و از قدیم‌الایام, بشر در مقابل قتل واکنش و عکس‌العمل شدیدی نشان داده است. علمای حقوق کیفری وقتی جرم را بر مبنای شدت و ضعف طبقه‌بندی می‌نمایند, قتل در صدر آن قرار می‌گیرد. در حقوق اسلام, قتل نفس از بزرگ‌ترین گناهان محسوب می‌شود, به‌طوری‌که در آیه‌ی 32 سوره‌ی مائده در قرآن کریم, کشتن انسان بی‌گناه معادل کشتن تمام انسان‌ها تلقی شده است. ازاین‌رو از قدیم‌الایام در نظام‌های حقوقی مختلف مجازات‌های سنگینی برای مرتکبان این دسته جرایم پیش‌بینی‌شده است.

 

سلب حقوق و آزادی افرادی که به‌عنوان مجرم شناخته می‌شوند, در گام نخست, مستلزم قابلیت سرزنش آن‌هاست و پایه‌ی اصلی این قابلیت, احراز عنصر معنوی است. ضعف در شناخت این مقوله و درنهایت حکم به محکومیت یا برائت اشخاص, از معضلاتی است که نظام قضایی ما با آن مواجه است که ریشه‌ی آن را باید در پژوهش و آموزش جستجو کرد.

عنصر روانی شکل‌دهنده‌ی رابطه‌ی مجرم و جرم است و به‌تبع آن, واکنش کیفری جرم متأثر از این رابطه است. وجود مفهوم عمد و غیرعمد به‌عنوان اوصاف جرایم, وابستگی تام باوجود عنصر روانی و چگونگی این عنصر دارد. البته ارتکاب عمل مجرمانه, به‌خودی‌خود دلیل وجود عنصر روانی نیست و در مواردی باوجودآنکه عمل مجرمانه ارتکاب می‌یابد, قانون مرتکب را به خاطر فقدان قصد جنایی یا مسئولیت کیفری قابل‌تعقیب نمی‌داند؛ زیرا هر انسانی نتایج و عواقب نامطلوب جرمی که از روی درک, اختیار, اراده و عمد مرتکب شده است را به دوش می‌کشد و از طرفی مرتکب تنها در صورتی ازنظر کیفی مسئول قلمداد می‌شود که توانایی و اهلیت درک اعمال و رفتار خود را داشته باشد و به عبارتی قادر به فهم ماهیت اعمال و اوضاع‌واحوال بوده, عواقب عمل خود را سنجیده و توانایی کنترل رفتار خود را داشته باشد.

 

براین اساس, قتل‌ها دارای دلایل گوناگون و اشکال مختلف‌اند و چنانکه می‌دانیم بر اساس نصوص فقهی و قانونی, تحقق کمّی و کیفی عنصر روانی در قتل‌ها, متضمن واکنش‌های کیفری متفاوت است. این واکنش در نظام کیفری ایران در قتل عمد موجب قصاص و در قتل غیرعمد موجب دیه است.چنانکه ملاحظه می‌شود, عنصر روانی ماهیت‌ساز است؛ بنابراین رسیدن به شناختی دقیق از چیستی عنصر روانی و اشکال تحققی و عینی آن, راهبرد ضروری است تا نوع قتل از جهت عمدی و غیرعمدی و شقوق آن مشخص شود. در چیستی و ماهیت عنصر معنوی آنچه در نصوص فقهی و قانونی محوریت دارد, مفهوم قصد است. به نظر می‌رسد با تبیین قصد و ابعاد آن بتوان جرایم عمدی و در ما نحن فیه قتل عمدی را از غیرعمدی جدا ساخت.

مسئولیت کیفری دربردارنده‌ی سه جز بلوغ, عقل و اختیار است. پس قتل عمدی, جرمی است که شخص بالغ و عاقل و مختار انجام داده باشد و قانون‌گذار نیز در تقنین مواد مربوط به موضوع پژوهش (مواد 289 به بعد) قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 جهت رسیدن به‌عنوان عمد, شاخص‌های فوق را لحاظ کرده است. به‌عنوان‌مثال بند (الف) ماده‌ی 290 و بندهای (ب) و (پ) و (ت) با لحاظ تبصره‌های 1 و 2 همین ماده نیز حاکی ازلحاظ شاخص‌های عقل و اختیار و آگاهی است. نظر به این‌که درگذر تاریخ بنا به‌ضرورت تحولاتی در قانون مجازات اسلامی صورت می‌گیرد, نگارنده درصدد مطالعه‌ و بررسی عنصر معنوی قتل عمدی و نقش عنصر معنوی دربازشناسی نوع قتل از جهت عمدی و غیرعمدی و شقوق آن است و در این پژوهش ضمن تعریف مفاهیم عملیاتی تحقیق, به اجزا عنصر معنوی قتل عمدی پرداخته و نقش علم و اراده را در تحقق قتل عمدی تشریح و تبیین می‌نماید.

 

به همین جهت مهم‌ترین سؤالات این پژوهش آن است که اجزا تشکیل‌دهنده‌ی عنصر معنوی قتل عمدی در حقوق ایران کدم‌اند؟ آیا علم به نوعاً کشنده بودن فعل بدون قصد فعل نسبت به مجنی‌علیه موجب تحقق عمد در قتل می‌شود یا خیر؟ آیا اراده به‌تنهایی نیت مجرمانه را محقق می‌سازد و نیاز به همراهی عامل دیگری دارد؟ در پاسخ به سؤالات فوق این فرضیه‌ها مطرح است که: اجزا تشکیل‌دهنده‌ی عنصر معنوی قتل عمدی در حقوق ایران, آگاهی و توجه به موضوع جنایت, قصد فعل و قصد نتیجه است. علی­رغم علم به نوعاً کشنده بودن فعل, بدون قصد فعل نسبت به مجنی‌علیه, قتل عمدی تحقق نمی‌یابد. همچنین تمامی رفتارهای ارادی در اصل رفتارهای عمدی هستند؛ زیرا اراده جز با شعور و آگاهی و با تصور یک فعل و دستور ذهن بر ارتکاب آن توسط اعضا به وجود نمی‌آید.

 

 

عنصر روانی قتل عمد در قانون جدید
فهرست مطالب

عنصر معنوی قتل عمدی در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392

چکیده

کلیدواژه ها

مقدمه

2- واژه‌شناسی

2-1- عنصر معنوی

2-2- قتل عمد

3- اجزا عنصر معنوی قتل عمدی

3-1- علم

3-1-1-1- علم به انسان بودن

3-1-1-2- زنده‌بودن

3-1-1-3- محقون‌الدم بودن مقتول

3-1-2- انواع وسیله

3-1-2-1- نوعاً کشنده

3-1-2-1-1- رفتار نوعاً کشنده مطلق

3-1-2-1-2- رفتار نوعاً کشنده‌ی نسبی

3-1-2-2- نادراً کشنده

3-1-3- علم به وضعیت خاص مجنی‌علیه

3-1-3-1- علم به وضعیت جسمانی

3-1-1- وضعیت‌های ظاهری مجنی‌علیه

3-1-2- وضعیت درونی مجنی‌علیه

3-1-2-1- مواردی که علم مرتکب ضروری است

3-1-2-2- مواردی که علم مرتکب ضروری نیست

3-1-3-2- علم به موقعیت مکانی و زمانی

3-2- اراده و نقش آن در رکن روانی قتل عمدی

3-2-1- مفهوم و مراحل تکوین اراده

نتیجه‌گیری

منابع

 

لینک کمکی